تاریخ وطن

پارسی انجمن: دو تن از استادانِ نامدارِ زبانِ پارسی، جلال متینی (ایران نامه، سالِ نخست، شماره ی نخست، پاییزِ ۱۳۶۱، برگهای ۵۷ تا ۹۹) و محمد دبیرسیاقی (خراسان پژوهی، سالِ سوم، شماره ی نخست، بهار و تابستانِ ۱۳۷۹، برگهای ۱۹۹ تا ۲۰۸)، درباره ی واژه ی خیابان دو پژوهش دانشیِ سودمند چاپخش کرده اند که برای آگاهیِ بیشتر از سرگذشتِ این واژه آنها را در زیر می آوریم:

«خیابان» نوشته ی استاد جلال متینی را از «اینجا» بارگیرید.

«خیابان» نوشته ی استاد زنده یاد محمد دبیرسیاقی را از «اینجا» بارگیرید.

بر پایه ی پژوهشهای این دو استاد، کهن ترین نبیگی که در آن واژه ی «خیابان»، به همین ریختِ امروزی، آمده نبیگِ گیتی شناسیِ حافظِ ابرو، در سده ی نهم، است که «خیابان» را یکی از «بلوکاتِ هرات» دانسته است. چنین، «خیابان» نامی بوده است برای بخشی از هرات در کنارِ دره ی دوبرادران و دروازه ای به همین نام و نیز نامِ یکی از بلوکِ نه گانه ی هرات.

گفتنی است که سعید نفیسی در نبیگِ^(کتابِ) «در مکتبِ استاد» درباره ی ریشه ی واژه ی «خیابان» نویسد: «خیابان در اصل از دو کلمه ی «خوی» و «خی» به معنیِ عرق و اشک و ترشحِ مایعات و کلمه ی «آب» ساخته شده و «خویِ آب» یا «خیِ آب» به معنیِ جایی که آب از زمین می جوشد و ترشح می کند. الف و نونِ آخرِ آن الف و نونی است که در آخرِ بسیاری از نامهای جغرافیایی و آبادیهای ایران آمده است، مثلِ رادکان و اردکان و تهران و شمیران. در آذربایجان هم نامِ سابقِ شهرِ کوچکی که اسمِ آن اکنون مشکین شهر است از قدیم «خیاو» بوده است و این کلمه نیز از «خوی» و «خی» و «او» که همان «آب» باشد ساخته شده است و «خیاو» نیز به معنیِ جایی است که آب از زمین می جوشد» (۲۰۴).

آگاهی: برای پیوند با ما می توانید به رایانشانی [email protected] نامه بفرستید. همچنین برای آگاهی از به روزرسانیهای تارنما می توانید هموندِ رویدادنامه پارسی انجمن شوید و نیز می توانید به تاربرگِ ما در فیس بوک یا تلگرام یا اینستاگرام بپیوندید.