تاریخ وطن

رقابت قدرتهای بزرگ در مناطقی که اهمیت آنها در تاثیرگذاری بر معادلات بینالمللی محوری است، بیشتر نمود پیدا میکند و بخش عمدهای از پویاییهای امنیتی و الگوهای حاکم بر روابط دولتهای منطقه نیز در قالب الگوی حاکم بر روابط قدرتهای بزرگ در این مناطق شکل میگیرد. منطقه خاورمیانه نیز به دلیل اهمیتی که به لحاظ ژئوپلیتیک، ژئواکونومیک و ژئوکالچر داشته است، همواره در طول تاریخ صحنه رقابت قدرتهای بزرگ بوده است و در سالهای اخیر این رقابت عمدتا در چارچوب روابط چین و آمریکا در منطقه بازتعریف شده است؛ رقابتی که موضوعات منطقهای، روابط میان دولتهای منطقه و امنیت ملی کشورها را تحت تاثیر قرار میدهد. حضور پررنگ چین در منطقه خاورمیانه موجب شد تا رقابت آمریکا و چین در سطح جهانی، در سطح معادلات منطقه نیز نمود یابد. بالطبع رقابت دو کشور، پیامدهای متفاوتی برای دولتهای منطقه خواهد داشت و در این پژوهش تاثیرات رقابت چین و آمریکا در منطقه خاورمیانه بر امنیت ملی ایران در سه بعد امنیتی ـ نظامی، سیاسی و اقتصادی تحلیل می شود. رقابت قدرتهای بزرگ همواره بر امنیت ملی ایران اثرگذار بوده است. در این میان بررسی وضعیت رقابت هایی که در عصر حاضر وجود دارند و ادراک تاثیرگذاری آنها بر امنیت ملی ایران اهمیت بیشتری نیز دارد. در همین راستا، سوال پژوهش حاضر این است که رقابت آمریکا و چین در منطقه خاورمیانه چه تاثیری بر امنیت ملی ایران میگذارد؟ فرضیه پژوهش این است که رقابت آمریکا و چین در سه حوزه نظامی/ امنیتی، سیاسی و اقتصادی بر امنیت ملی ایران، متاثر از حوزههای رقابت دو کشور، تاثیری دوگانه دارد. این پژوهش با استفاده از روش توضیحی ـ تبیینی و با تکیه بر دادههای کتابخانه ای و اسنادی درصدد است تا ابعاد وسیع این موضوع را روشن نماید. نتایج تحقیق نشان میدهد که رقابت آمریکا و چین در ابعاد نظامی/ امنیتی و اقتصادی بیشتر از آنکه مقولهای مثبت ارزیابی شود پدیدهای تهدید کننده امنیت ملی ایران به حساب میآید و رقابت دو کشور در ابعاد سیاسی به تقویت امنیت ملی ایران کمک کرده است. در بخش نظامی، افزایش نفوذ منطقهای ایران، افزایش حضور نظامی چین در منطقه و انجام رزمایشهای مشترک میان ایران و چین اثرگذاری مثبت میباشند. از سوی دیگر به خطر افتادن بازدارندگی نظامی کشور، پایان حضور آمریکا در افغانستان و ایجاد پویشهای نظامی علیه ایران از موارد منفی این رقابت بر امنیت ملی ایران در بخش نظامی است. در بعد سیاسی، حمایت ویژه چین از سوریه و ایران در مجامع بینالمللی و عدم همراهی این کشور با سیاستهای ایالات متحده از ابعاد مثبت رقابت هستند. این موارد درکنار کاهش اختلافات میان کشورهای عربی و اسرائیل، افزایش فشار آمریکا به جهت نزدیکی ایران و چین و جدیت بیشتر در ورود به بحثهای حقوق بشری علیه ایران ابعاد منفی رقابت و اثرگذاری آن بر امنیت ملی ایران را شامل میشوند. در بعد اقتصادی، همکاری گسترده اقتصادی چین با رقبا و دشمنان ایران در خاورمیانه، افزایش زمینههای حضور قدرتهای میانی متحد آمریکا در منطقه، همکاری با کشورهای عربی و اسرائیل و تقویت تحریمهای اقتصادی ایالات متحده علیه ایران ابعاد گوناگون تاثیرات منفی رقابت ایالات متحده و چین بر امنیت ملی ایران است.